Hyperthyreoïdie | interne.nl

Acuut / Calculator

* Aanvullend ter illustratie en voor educatieve doeleinden. Mogelijk niet volledig of up-to-date. Gebruik altijd de officiële richtlijnen.

Ziekte van Graves: een auto-immuunziekte waarbij stimulerende antistoffen tegen de TSH-receptor (TSH-R-antistoffen) de schildklier aanzetten tot continue, ongereguleerde hormoonproductie. Verantwoordelijk voor de meerderheid van de gevallen, vooral bij jongere vrouwen.
Toxisch multinodulair struma en toxisch adenoom: autonoom functionerende schildkliernoduli die onafhankelijk van TSH schildklierhormoon produceren. Komt vaker voor bij ouderen en in gebieden met (historisch) jodiumtekort.
Destructie-thyreoïditis (tijdelijke thyreotoxicose): lekkage van vooraf opgeslagen schildklierhormoon door inflammatie. Oorzaken: subacute thyreoïditis (De Quervain, vaak viraal), stille/pijnloze thyreoïditis, en post-partum thyreoïditis.
Medicamenteus/Iatrogeen:
- Amiodaron-geïnduceerde thyreotoxicose (AIT). Type 1 (jodium-geïnduceerd bij pre-existente schildklierziekte) en Type 2 (destructieve thyreoïditis).
- Jodium-exces (Jod-Basedow fenomeen), bijv. na jodiumhoudend contrastmiddel.
- Lithium, immuuncheckpointremmers (veroorzaken vaak een bifasisch patroon: eerst thyreoïditis, dan hypothyreoïdie).
Zeldzame oorzaken: TSH-producerend hypofyse-adenoom, struma ovarii (ectopisch schildklierweefsel), hCG-gemedieerd (trofoblastziekten, hyperemesis gravidarum), of thyreotoxicosis factitia (exogene inname).

Algemeen: Gewichtsverlies ondanks onveranderde of toegenomen eetlust, warmte-intolerantie, overmatig zweten, vermoeidheid.
Cardiovasculair: Hartkloppingen (palpitaties), verminderde inspanningstolerantie, kortademigheid bij inspanning.
Neurologisch/Psychiatrisch: Nervositeit, prikkelbaarheid, gejaagdheid, slapeloosheid, fijne tremor van de handen.
Gastro-intestinaal: Frequente stoelgang of diarree.
Musculoskeletaal: Proximale spierzwakte (bijv. moeite met traplopen of uit een stoel opstaan).
Gynaecologisch: Oligomenorroe of amenorroe, verminderde fertiliteit.
Specifiek voor de ziekte van Graves: Oogklachten (pijn achter de ogen, tranen, dubbelzien, uitpuilende ogen/exophthalmus), zwelling op de scheenbenen (pretibiaal myxoedeem).
Specifiek voor thyreoïditis: Pijn in de hals (uitstralend naar oren/kaken), recent doorgemaakte virale infectie, recente zwangerschap (<1 jaar).
Risicofactoren en intoxicaties: Gebruik van amiodaron, recente CT-scan met jodiumhoudend contrast, gebruik van supplementen (kelp, "natuurlijke" afvalpillen), familiaire belasting met schildklieraandoeningen of andere auto-immuunziekten (vitiligo, DM type 1).

Vitale functies: Tachycardie (vaak in rust), onregelmatige pols (atriumfibrilleren, met name bij ouderen), verhoogde polsdruk (systolisch verhoogd, diastolisch verlaagd), gewicht.
Palpatie schildklier:
- Ziekte van Graves: Diffuus vergrote, niet-pijnlijke schildklier.
- Nodulair struma/adenoom: Palpabele nodus of multipele noduli, vaak asymmetrisch.
- Subacute thyreoïditis: Zeer drukpijnlijke, vaste schildklier.
Ogen (Graves' oftalmopathie): Retractie van de bovenoogleden (lid lag), periorbitaal oedeem, exophthalmus (proptosis), conjunctivale roodheid/chemosis, beperkingen in oogbolmotiliteit. Indien sprake van Graves' oftalmopathie: bepaal de activiteit met behulp van de Clinical Activity Score (CAS score, 1 punt voor elk aanwezig item):
- Spontaneous retrobulbar pain
- Pain on attempted upward or downward gaze
- Redness of eyelid
- Redness of conjunctiva
- Swelling of caruncle or plica
- Swelling of eyelids
- Swelling of conjunctiva (chemosis)* Niet actieve GO = CAS <3
  * Actieve GO = CAS ≥3
Neurologisch: Fijne tremor van de uitgestrekte vingers, levendige tot pathologische peesreflexen.
Huid en extremiteiten: Warme, vochtige huid, erythema palmaris, onycholyse (nagelloslating), pretibiaal myxoedeem (bij Graves).

TSH en Vrij T4 (FT4): de eerste stap. Bij primaire hyperthyreoïdie is TSH onderdrukt (< 0,4 mU/L, vaak onmeetbaar laag) en FT4 verhoogd.
Vrij T3 of Totaal T3: aanvragen indien TSH onderdrukt is maar FT4 normaal (om een T3-toxicose, vaak bij beginnende Graves of een toxisch adenoom, aan te tonen).
TSH-receptor antistoffen (TSI of TBII): bij een verhoogde titer is de diagnose Ziekte van Graves bevestigd. Andere testen zijn dan vaak niet meer nodig voor de etiologische diagnose.
Anti-TPO: vaak positief bij Graves (en Hashimoto), maar minder specifiek dan TSH-R-antistoffen. Kan helpen als indicatie van onderliggende auto-immuniteit bij een atypisch beeld.
Aanvullend: BSE/CRP (sterk verhoogd bij subacute thyreoïditis De Quervain), leverenzymen en alkalische fosfatase (kunnen mild verhoogd zijn door de thyreotoxicose)
Schildklierscintigrafie (I-123 of Tc-99m): Wordt uitgevoerd als TSH-R-antistoffen negatief zijn of bij verdenking op nodulaire ziekte/thyreoïditis.
- Diffuus verhoogde opname: Ziekte van Graves.
- Focale verhoogde opname met suppressie van de rest van de klier: Toxisch adenoom.
- Multipele gebieden van verhoogde opname: Toxisch multinodulair struma (TMNG).
- Laag of afwezige opname: Thyreoïditis, amiodaron-geïnduceerde thyreotoxicose (type 2), jodium-exces of thyreotoxicosis factitia.

Medicamenteus
- Symptomatische behandeling: propranolol. Ter directe verlichting van adrenerge symptomen zoals tachycardie, tremor en palpitaties, totdat euthyreoïdie is bereikt.
- Thyreostatica:
  - Thiamazol is eerste keus (blokkeert hormoonsynthese).
  - Propylthiouracil (PTU) tijdens zwangerschap of bij thyreotoxische crisis.
  - Bij Graves vaak behandeling volgens een "block-and-replace" schema (hoge dosis thiamazol gecombineerd met levothyroxine) of "titratie" schema met monotherapie thiamazol in een lagere dosis. Totale behandelduur 12-18 maanden.
Radioactief jodium (I-131)
- Definitieve therapie voor toxisch multinodulair struma, toxisch adenoom of (recidief) Graves. Gecontraïndiceerd bij zwangerschap, lactatie en ernstige actieve Graves' oftalmopathie.
Operatie (thyreoidectomie): vereist voorbehandeling met thiamazol tot euthyreoïdie om een thyreotoxische crisis tijdens de operatie te voorkomen.
- Indicaties:
  - Groot struma met mechanische obstructie
  - (Verdenking op) schildkliermaligniteit
  - Als definitieve therapie bij (recidief) ziekte van Graves, of toxisch multinodulair struma, of amiodaron-geinduceerde hyperthyreoidie
RFA (radiofrequente ablatie)
- Indicaties:
  - Nodus of cyste
  - Toxisch adenoom

Is er een link kapot of verouderd?
Suggesties voor extra informatie voor dit artikel?

Vul dit formulier in en je hebt bijgedragen aan het up-to-date houden van interne.nl